Home Y học Bệnh truyền nhiễm Sán lá ruột: Bệnh lây nhiễm cần báo động

Sán lá ruột: Bệnh lây nhiễm cần báo động

Sán lá ruột Fasciolopsis buski (Lankester, 1857), được phát hiện lần đầu tiên năm 1843 ở ruột non người. Đây là loại ký sinh trùng có kích thước cơ thể tương đối to cho nên khi bị nhiễm loài sán này, người ta còn gọi là bệnh sán lá ruột lớn.

Sán lá ruột có hình dạng lưỡi, chiều dài từ 33mm-58mm và chiều ngang 8mm-16mm. Miệng hút phía trước rất to, đường kính 1,22mm-2,26mm trong khi miệng hút ở giữa nhỏ hơn, đường kính 0,36mm - 0,49mm. Trứng của sán lá ruột có màu sẫm: chiều dài 125-140 micromet, chiều rộng 75-90 micromet. Ấu trùng đuôi của sán lá ruột giống như hình con nòng nọc có chiều dài 210-230 micromet, chiều ngang 120-135 micromet và đuôi dài hơn thân khoảng 2-3 lần. Nang trùng của sán lá ruột có đường kính 120-135 micromet.

Chu kỳ phát triển của sán lá ruột

Sán lá ruột trưởng thành ký sinh ở ruột non của người, lợn, ngựa, bò, dê, cừu, chúng đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài. Trong điều kiện nhiệt độ thích hợp, khoảng 2-3 tuần, ấu trùng lông phát triển hoàn chỉnh, chúng phá vỏ trứng ra sống tự do và di chuyển để tìm ốc là vật chủ. Thời gian hoạt động tìm kiếm khoảng 6-52 giờ, nếu quá khoảng thời gian này mà không tìm được vật chủ thì ấu trùng lông sẽ chết.

Sau khi vào ốc, ấu trùng lông chuyển thành bào ấu và phát triển sau khoảng 5 tuần thì nở ra hàng loạt ấu trùng đuôi. Ấu trùng đuôi rời ốc sống bám vào lá và củ của một số cây thủy sinh như: củ ấu, ngó sen, củ niễng, bèo (lộc bình)... và trở thành nang trùng. Người và các động vật khác ăn sống lá và củ của các thực vật thủy sinh nói trên sẽ bị nhiễm sán lá ruột. Khi xâm nhập vào cơ thể vật chủ, nang trùng sẽ mất vỏ nang ở tá tràng sau đó bám ký sinh vào ruột non và trưởng thành. Thời gian từ khi xâm nhập vào cơ thể đến khi trưởng thành mất khoảng 90 ngày.

Bệnh sán lá ruột vừa được coi là bệnh truyền từ động vật vì có vật chủ là ốc vừa được coi là bệnh truyền từ thực vật sang người vì nang trùng bám vào thực vật thủy sinh, nếu người và động vật ăn sống các thực vật này sẽ nhiễm bệnh. Người ta còn phát hiện nang trùng nổi trên bề mặt nước do đó rất có thể uống nước lã chưa đun sôi có nang trùng cũng bị nhiễm bệnh. Bệnh sán lá ruột hiện nay vẫn được coi là bệnh nguy hiểm đối với sức khỏe cộng đồng mặc dù tập quán ăn uống có thay đổi... Bệnh xuất hiện thành ổ và đối tượng bị nhiễm nhiều nhất là trẻ em thuộc lứa tuổi học đường vì chúng hay ăn củ ấu, ngó sen, củ niễng sống.

Ở nước ta tỷ lệ nhiễm bệnh ở một số tỉnh như sau: ở Nam Định 6%, Yên Bái 1,2%, Đăk Lăk 1,2% đến 3,8%, Thừa Thiên Huế 1,8%. Bệnh sán lá ruột hiện vẫn được coi là bệnh cần báo động ở nhiều quốc gia châu Á và mới đây đã phát hiện bệnh này có ở một số nước thuộc châu Phi.

Biểu hiện khi nhiễm sán lá ruột

Bệnh sán lá ruột thường diễn biến thành ba giai đoạn: giai đoạn khởi phát, giai đoạn toàn phát và giai đoạn kết liễu. Ở giai đoạn khởi phát bệnh nhân cảm thấy mệt mỏi, thiếu máu nhẹ, sức khỏe giảm sút, đến giai đoạn toàn phát bệnh nhân bị đau bụng kèm theo tiêu chảy, có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, đau bụng ở vùng hạ vị, có thể có những cơn đau dữ dội. Trẻ em bị nhiễm bệnh thường trướng bụng và thể trạng giảm sút nhanh chóng.

Nội soi thấy hình ảnh tổn thương tại ruột non: Niêm mạc ruột non bị phù nề và viêm, tình trạng phù nề có thể lan tới tận ruột già. Niêm mạc ruột có thể bị sùi và có những đám sung huyết hoặc xuất huyết ở vị trí bám của sán. Ruột bị dãn nở và gây ra rối loạn tiêu hóa. Nếu nhiễm quá nhiều sán có thể bị tắc ruột. Những tổn thương do sán gây ra nếu bội nhiễm thêm vi khuẩn sẽ xảy ra hiện tượng viêm, sưng cả hạch mạc treo. Ngoài ra, độc tố của sán lá ruột cũng gây nên những thương tổn và rối loạn chung, như: toàn thân bị phù nề, ngoại tâm mạc bị tràn dịch, lách to. Bệnh nhân bị thiếu máu, số lượng hồng cầu giảm, bạch cầu toan tính tăng lên. Nếu bị nhiễm quá nhiều sán lá ruột mà không được điều trị kịp thời thì người bệnh có thể tử vong trong tình trạng suy kiệt.

Để điều trị bệnh sán lá ruột cần được sự thăm khám và chỉ định dùng thuốc của bác sĩ chuyên khoa côn trùng - ký sinh trùng.

Cách phòng bệnh sán lá ruột

Người bị nhiễm bệnh là do thích ăn sống củ ấu, củ niễng, ngó sen, lộc bình... có nang trùng sán lá ruột bám vào. Khi ăn thường dùng tay để bóc vỏ hoặc cho củ vào miệng cắn vỏ bằng răng, động tác này làm nguy cơ nhiễm rất cao vì nang trùng của sán lá ruột bám ngay ở vỏ và dễ dàng xâm nhập từ tay và trực tiếp từ mồm vào cơ thể người. Để phòng bệnh, về cơ bản là diệt ốc - vật chủ bắt buộc của sán lá ruột, song để làm được việc này không dễ nên biện pháp chủ yếu vẫn là vệ sinh ăn uống (ăn chín, uống sôi)... Ngoài ra cần quản lý phân, không bón trực tiếp phân chuồng vào các cây rau thủy sinh vì phân lợn, phân người nhiễm bệnh chứa rất nhiều trứng của loài sán nguy hiểm này.

TS. Trần Đức Hinh

Theo Sức khoẻ & Đời sống


You need Flash player 6+ and JavaScript enabled to view this video.